vrijdag, april 28, 2006

Vrijheid en gelijkheid

Zijn dit basiselementen voor een democratische samenleving? En zoja, in welke mate? Moet men onvoorwaardelijk voor de vrijheid van het individu streven of staat de vrijheid van de groep centraal? Moet men gelijk zijn ongeacht eigen inbreng of is de gelijkheid in kans het opperste streefdoel?

Vrijheid. Moeten de mensen vrij zijn? Neen, een mens mag maar kan ook niet vrij zijn, hem de illusie voorhouden dat hij dit wél is zou enkel naïef zijn. Men verliest zijn vrijheid bij de geboorte, je ouders voeden je op zoals zij je willen opvoeden, iedereen is kind van zijn eigen tijd en ruimte, je gaat naar school en wordt weer beïnvloed door het denken van mensen voor je, je denkt vrij te zijn door een mening te uiten maar in feite mix je, al dan niet vervormd, citaten en inzichten die je in je opvoeding hebt meegekregen.

Vrijheid is ook niet wenselijk. Als je doet wat je wilt, voor zoverre je zelf bepaalt wat je wilt, en je daarbij andere mensen hun vrijheid aantast ontaard de vrijheid in anarchie - niet te verwarren met anarchisme -. Iedereen, althans de meerderheid, streeft naar zelfrealisatie, dit streven gaat echter ten koste van andere en leidt dus onvermijdelijke tot een onvrije samenleving. Van totale vrijheid naar een 'homo-homini-lupus' maatschappij (cf. Hobbes), een maatschappij waar de sterkste overheerst.

Geen, en zeker geen totale, vrijheid voor het individu, maar wat met samenleving? Moet men in de samenleving vrij zijn? Ja, de samenleving moet een klimaat creëren waar elke persoon, dus ook migranten en andersdenkenden, een gematigde vrijheid kan verwerven. Niet vulgaristisch naar believen maar mooi binnen de lijntjes kleurend, niet als aanslag op een ander maar als aanvulling, niet om rijker te worden maar om vollediger te zijn, een gevorderde vrijheid van woord maar een afgestompte vrijheid van daad.

Gelijkheid. Moeten de mensen gelijk zijn? Neen, gelijkheid stompt creativiteit en werklust af - de USSR getuigd -. Een persoon die zijn gave goed gebruikt, tijd investeert in zijn ‘product’, beter is als een ander en vooral productief/efficiënt(er) tewerk gaat moet, moet!, billijker vergoed worden dan een ander. Wie gaat er anders nog moeite doen?

Als iedereen gelijk zou zijn zou niemand meer verantwoordelijkheid, laat staan risico’s, willen nemen omdat de baten de kosten niet overstijgen. Als er iemand dan toch in zo een verantwoordelijke positie terechtkomt zijn er, op enkele ‘blinde-ideologische-mollen’ na, 2 mogelijkheden: ofwel veegt hij (of zij) er zijn voeten aan, ofwel wordt zij (of hij) – niet discrimineren – corrupt en is de gelijkheid wederom ver te zoeken.

Moet de samenleving gelijkheid ondersteunen? Ja, de samenleving moet ervoor zorgen dat de mensen gewaarborgd zijn in hun gelijkheid. Deze gelijkheid is niet totaal maar beperkt zich voornamelijk tot een gelijkheid in kansen - dus ook de kans om gestraft te worden -. Niet enkel het hebben van de kans maar ook het bewust zijn en het nut inzien van deze kans te hebben behoren tot de taken van de samenleving. Als iemand, bv., onderwijs negatief evalueert dan is het niet enkel – keywoord: nuanceer - zijn fout, maar de fout van de samenleving om hem de voordelen ervan niet te doen inzien.

Moeten beide tegelijkertijd verwezenlijkt worden? Moet er zowel (gematigde) vrijheid als (gematigde) gelijkheid zijn? Niet noodzakelijk, zoals Machiavelli opmerkte willen de mensen geen vrijheid of gelijkheid, het geen zij willen is zekerheid. Zekerheid dat het brood van gisteren morgen nog evenveel zal kosten, zekerheid dat ze morgen nog een huis hebben, zekerheid dat hun kinderen veilig zijn en dan kan het hun geen barst schelen of ze vrij zijn of niet.

Doch lijkt mij een gematigde vrij- en gelijkheid wenselijk voor een democratische samenleving. Een samenleving waar men samen kan leven. Dus ja aan vrijheid in de maatschappij en ja aan gelijkheid in kansen.

Nog even ter verduidelijking: Ik spreek bewust over de samenleving en niet over de overheid. De overheid moet uiteraard tot het bovenstaande bijdragen maar vooral het sociaal kapitaal is hier van groot belang. Als mensen elkaar helpen, verzet je bergen. Als de overheid het regelt, bouw je dammen – maar soms moet een dam het water tegenhouden eer je de berg kan verzetten -.

 

"It ain't necessarily things I believe, it's just stuff I think about." (cf. Rodney Carrington)